رویارویی نزدیک ماهواره روسی و ماهواره تجاری آمریکایی در مدار زمین

مقدمه

در تاریخ ۱۵ تا ۱۹ اکتبر، یک ماهواره روسی به نام کاسموس ۲۶۱۲ (Kosmos 2612) به ماهواره تجاری آمریکایی ICEYE-X36 در مدار پایین زمین (LEO) نزدیک شد. این رویارویی که توسط ردیابان ماهواره‌ای مانند مارکو لانگبروک گزارش شد، به عنوان یک «بازی موش و گربه نگران‌کننده» در فضا توصیف شده است. فاصله دو ماهواره در یک لحظه ممکن است تنها چند متر بوده باشد. این رویداد نه تنها به دلیل نزدیکی خطرناک، بلکه به دلیل غیرهماهنگ بودن آن، توجه زیادی را در محافل فضایی به خود جلب کرده است.

ماهواره‌های جاسوسی و بازرسی در فضا

بازرسی ماهواره‌ای پدیده جدیدی نیست. روسیه، ایالات متحده و چین در سال‌های اخیر ماهواره‌های خود را به نزدیکی سخت‌افزارهای سایر کشورها هدایت کرده‌اند. بیشتر این فعالیت‌ها در مدار زمین‌آهنگ (GEO) در ارتفاع ۳۵۷۸۶ کیلومتری رخ داده است، جایی که سرعت مداری با سرعت چرخش زمین هماهنگ می‌شود و ماهواره‌ها می‌توانند به طور مداوم بر یک نقطه از زمین شناور بمانند. اما کاسموس ۲۶۱۲ در مدار پایین زمین (LEO) فعالیت می‌کند و این موضوع باعث جنجال شده است. به گفته ویکتوریا سامسون از بنیاد امنیت جهانی، روسیه پیش از این نیز رویارویی‌های غیرهماهنگ در LEO انجام داده است، اما فاصله کاسموس ۲۶۱۲ به مراتب کمتر بوده است.

ماهواره ICEYE-X36 و اهمیت آن

ICEYE-X36 یکی از حدود ۸۰ ماهواره شرکت ICEYE است که از رادار دهانه مصنوعی (SAR) برای تصویربرداری از زمین استفاده می‌کنند. این فناوری می‌تواند از میان ابرها نفوذ کند و در شبانه‌روز داده جمع‌آوری کند. برخی از این ماهواره‌ها توسط شرکت فنلاندی ICEYE و برخی توسط زیرمجموعه آمریکایی آن اداره می‌شوند. ICEYE-X36 متعلق به زیرمجموعه آمریکایی است. حداقل برخی از ماهواره‌های ICEYE تصاویری را به اوکراین ارائه می‌دهند، کشوری که از فوریه ۲۰۲۲ مورد تهاجم روسیه قرار گرفته است. در ژانویه گذشته، ICEYE قراردادی را با اوکراین امضا کرد که بر اساس آن وزارت دفاع اوکراین به تصاویر با وضوح بالا دسترسی مداوم خواهد داشت.

چرا روسیه به این ماهواره نزدیک شد؟

هدف دقیق کاسموس ۲۶۱۲ از این رویارویی نزدیک مشخص نیست. چند احتمال وجود دارد: روسیه ممکن است بخواهد قابلیت‌های ماهواره‌های ICEYE را بهتر بشناسد، یا بفهمد آن‌ها دقیقاً چه چیزی را روی زمین مطالعه می‌کنند. همچنین ممکن است کاسموس ۲۶۱۲ به نوعی در عملکرد ICEYE-X36 اختلال ایجاد کرده باشد، مثلاً با دستکاری حسگرها یا مسدود کردن ارتباطات آن با زمین. با این حال، سامسون احتمال دیگری را قوی‌تر می‌داند: روسیه می‌خواهد قدرت نظامی خود را به نمایش بگذارد، به ویژه در فضای که اوکراین نمی‌تواند پاسخ دهد. اوکراین در زمینه پهپادها همتای روسیه است، اما در فضا چنین نیست و این اقدام یادآوری این واقعیت است.

رقابت فضایی و اهمیت شفافیت

فضا به یک حوزه رقابتی و مورد مناقشه تبدیل شده است. ایالات متحده مدت‌هاست که برتری خود را در فضا حفظ کرده، اما روسیه و چین در حال به چالش کشیدن آن هستند. این درام در بالای سر ما در حال وقوع است و بر همه مردم زمین تأثیر می‌گذارد. سامسون آرزو می‌کند که دولت‌ها درباره فعالیت‌های فضایی خود شفاف‌تر عمل کنند. او اشاره می‌کند که ما از طریق شرکت‌های خصوصی و غیرنظامیانی که داده‌های ردیابی دولتی را بررسی می‌کنند، از این رویداد مطلع شدیم، نه از نیروی فضایی آمریکا. به گفته او، نمی‌توان وجود ماهواره‌ها را طبقه‌بندی شده نگه داشت، زیرا مردم می‌توانند آن‌ها را ببینند.

نتیجه‌گیری

رویارویی نزدیک کاسموس ۲۶۱۲ و ICEYE-X36 نشان‌دهنده افزایش تنش‌ها و رقابت در فضا است. این رویداد اهمیت شفافیت و اشتراک‌گذاری اطلاعات درباره فعالیت‌های مداری را برجسته می‌کند. با ادامه رقابت قدرت‌های بزرگ در فضا، احتمالاً شاهد رویدادهای مشابه بیشتری خواهیم بود. برای دانشجویان و علاقه‌مندان به علوم فضایی، این موضوع فرصتی است تا با مفاهیمی مانند مدارهای زمین‌آهنگ و پایین، رادار دهانه مصنوعی و اهمیت پایش فضایی آشنا شوند.