زمان‌بندی جدید ناسا برای فرودگرهای ماه اسپیس‌ایکس و بلواوریجین

مقدمه: بازگشت به ماه پس از نیم قرن

پس از پایان برنامه آپولو در سال ۱۹۷۲، انسان برای نزدیک به پنج دهه هیچ گامی بر سطح ماه نگذاشته است. اما اکنون ناسا با برنامه آرتمیس قصد دارد نه تنها این خلأ تاریخی را پر کند، بلکه حضور پایدار انسانی در ماه را ممکن سازد. در همین راستا، استیو کریچ، مدیر موقت برنامه سیستم فرود انسانی (HLS) ناسا، در کنگره فضانوردی آنتالیا در ترکیه، جزئیات تازه‌ای از زمان‌بندی توسعه دو فرودگر ماه شرکت‌های اسپیس‌ایکس و بلواوریجین را ارائه کرد.

دو رقیب، یک هدف

ناسا به هر دو شرکت اسپیس‌ایکس و بلواوریجین قرارداد توسعه فرودگر ماه اعطا کرده است. اسپیس‌ایکس بر پایه فضاپیمای استارشیپ خود یک نسخه فرودگر طراحی می‌کند، در حالی که بلواوریجین فرودگر بلو مون مارک ۲ را با ارتفاع حدود ۱۶ متر و سه موتور BE-7 توسعه می‌دهد. هر دو شرکت سال‌ها روی طراحی‌های خود کار کرده و با تأخیرهای متعددی روبه‌رو شده‌اند.

آرتمیس ۳: نقطه عطفی در مدار زمین

برخلاف تصور اولیه، مأموریت آرتمیس ۳ که برای سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۷ هدف‌گذاری شده، یک فرود سرنشین‌دار بر ماه نخواهد بود. در این مأموریت، چهار فضانورد با فضاپیمای اوریون ناسا به مدار پایین زمین (LEO) پرواز می‌کنند و در آنجا با نسخه‌های آزمایشی هر دو فرودگر پهلو می‌گیرند. این عملیات برای بررسی هم‌کنش‌پذیری (interoperability) و جمع‌آوری داده‌های حیاتی طراحی شده است تا ناسا بتواند تصمیم بگیرد کدام فرودگر برای نخستین فرود سرنشین‌دار در مأموریت آرتمیس ۴ در اوایل ۲۰۲۸ مناسب‌تر است.

استارشیپ: غول چندبارمصرف

استارشیپ به عنوان نخستین سامانه پرتاب و فضاپیمای کاملاً قابل استفاده مجدد، برای سفر به ماه نیازمند سوخت‌گیری در مدار است. موتورهای آن به قدری قدرتمند و مخازن سوخت به قدری سنگین هستند که برای خروج از مدار زمین، باید مخازن آن در فضا پر شود. این فرآیند می‌تواند تا دوازده پرتاب تانکر استارشیپ به یک ایستگاه سوخت مداری نیاز داشته باشد. انتقال سوخت‌های برودتی (cryogenic) در شرایط بی‌وزنی و جلوگیری از تبخیر آن‌ها از چالش‌های اصلی این مسیر است.

اسپیس‌ایکس در سال ۲۰۲۶ باید چندین نقطه عطف کلیدی را محقق کند: نخستین بازگشت و بازیابی تقویت‌کننده نسخه ۳ (V3) در سکوی پرتاب، نخستین بازگشت و بازیابی مرحله بالایی استارشیپ، نخستین پرتاب از سکوی جدید در سواحل فلوریدا و احتمالاً نخستین پرواز مجدد تقویت‌کننده V3. همچنین انتظار می‌رود ساخت اولیه کابین خدمه نسخه فرودگر استارشیپ تا پایان سال ۲۰۲۶ تکمیل شود.

بلو مون: فرودگری کامل‌تر برای آزمایش

بلواوریجین رویکرد متفاوتی در پیش گرفته است. برخلاف استارشیپ برهنه‌ای که اسپیس‌ایکس برای آرتمیس ۳ پرتاب می‌کند، بلواوریجین قصد دارد یک وسیله آزمایشی کامل با کابین خدمه، سیستم پشتیبانی حیات جزئی، نرم‌افزار پرواز و سایر سامانه‌های لازم را به مدار بفرستد. فضانوردان می‌توانند از اوریون وارد بلو مون شوند، آن را در شرایط بی‌وزنی تجربه کنند و برخی سامانه‌های آن را بیازمایند.

این شرکت همچنین باید تأسیسات پرتاب خود در مجتمع ۳۶ کیپ کاناورال را پس از انفجار موشک نیو گلن در ماه مه بازسازی کند و نیو گلن را به پرواز بازگرداند. ناسا این نقطه عطف را برای سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی کرده، هرچند گزارش‌ها از احتمال تأخیر تا اوایل ۲۰۲۷ خبر می‌دهند.

چرا این زمان‌بندی اهمیت دارد؟

برنامه آرتمیس تنها یک مأموریت نیست؛ یک معماری پیچیده از پرتاب‌ها، پهلوگیری‌ها، انتقال سوخت و آزمایش‌های بدون سرنشین است. ناسا در فوریه ۲۰۲۵ معماری برنامه را بازنگری کرد تا شانس موفقیت را افزایش دهد و هدف فرود انسان تا پایان ۲۰۲۸ را حفظ کند. در این بازنگری، آرتمیس ۳ یک سال جلوتر افتاد و به مأموریت آزمایش فرودگرها در مدار زمین تبدیل شد، در حالی که نخستین فرود سرنشین‌دار به آرتمیس ۴ منتقل شد.

جمع‌بندی: مسابقه‌ای برای تاریخ

آنچه در ماه‌های آینده رخ می‌دهد، مسیر بازگشت انسان به ماه را تعیین می‌کند. اسپیس‌ایکس با استارشیپ و بلواوریجین با بلو مون، هر دو در تلاش‌اند تا نخستین فرودگر سرنشین‌دار پس از آپولو را ارائه دهند. موفقیت در انتقال سوخت مداری، بازیابی موشک‌ها و آزمایش کابین‌های خدمه، کلیدهای این مسیر تاریخی هستند. اگر همه‌چیز طبق برنامه پیش برود، سال ۲۰۲۸ می‌تواند سالی باشد که ردپای انسان بار دیگر بر خاک ماه نقش می‌بندد.